Powrót do wszystkich artykułówUstawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (dalej także jako Ustawa) wprowadziła niemałe zamieszanie w orzecznictwie lekarskim, w szczególności w zakresie wystawiania tzw. „L4”, jednakże nie wszystkie zmiany wejdą w życie w tym samym momencie. Wejście w życie zmian objętych ww. Ustawą są podzielone na 3 okresy, tj.: przepisy, które weszły w życie z dniem 27 stycznia 2026 r, przepisy, które weszły w życie z dniem 13 kwietnia 2026 r. (tj. po upływie 3 miesięcy od dnia jej ogłoszenia, które miało miejsce w dniu 12 stycznia 2026 r.), a także przepisy, które wejdą w życie od stycznia 2027 r. Warto kontrolować ww. terminy, gdyż mogą mieć one wpływ na posiadane uprawnienia czy wywołać negatywne skutki dla ubezpieczonego.
Uzasadnieniem dla zmian objętych Ustawą jest przede wszystkim uelastycznienie zasad dla osób zatrudnionych u więcej niż jednego pracodawcy oraz ograniczenie nadużyć, przy jednoczesnym doprecyzowaniu zasad leczenia.
Dla usystematyzowania i lepszego zobrazowania zmian wprowadzonych Ustawą warto pogrupować je według daty wejścia ich w życie.
- Zmiany, które weszły w życie z dniem 27 stycznia 2026 r.:
doprecyzowanie przepisów dotyczących kontroli prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy oraz wystawiania zaświadczeń lekarskich (przed nowelizacją ZUS mógł prowadzić takie kontrole, ale brakowało jasnych, ustawowych podstaw: kogo dokładnie można kontrolować, jakich dokumentów można żądać, jakie czynności może podejmować lekarz orzecznik ZUS), w tym:
– rozszerzenie uprawnień ZUS na etapie gromadzenia materiału dowodowego, w tym:
- możliwość kontroli również zaświadczeń o niezdolności do pracy z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny,
- możliwość żądania przez ZUS od ubezpieczonego udzielenia wyjaśnień i informacji w sprawie, na potrzeby kontroli zaświadczenia lekarskiego;
– doprecyzowanie możliwych działań, które ZUS może podjąć w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w wystawianiu zaświadczeń lekarskich, w tym kierowanie informacji do właściwego okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej.
- Zmiany, które wchodzą w życie z dniem 13 kwietnia 2026 r.:
– doprecyzowanie drugiej przesłanki utraty prawa od zasiłku chorobowego; ubezpieczony utraci zasiłek chorobowy, jeżeli będzie podejmował aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia (obecnie jest to wykorzystanie zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia);
– zdefiniowanie pojęć „praca zarobkowa” oraz „aktywność niezgodna z celem zwolnienia”, których wykonywanie albo podejmowanie może spowodować utratę prawa do zasiłku chorobowego – zgodnie z Ustawą, „pracą zarobkową” jest każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy. „Aktywnością niezgodną z celem zwolnienia od pracy” są natomiast wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności.
Celem powyższej zmiany jest uszczegółowienie przesłanek utraty prawa do zasiłku, a tym samym uregulowanie okoliczności, których wystąpienie nie spowoduje takiego skutku;
– pierwszy dzień zwolnienia będzie wliczany do okresu zasiłkowego niezależnie od tego, czy pracownik przepracował część dnia, całość czy otrzymał wynagrodzenie;
– w przypadku zatrudnienia u więcej niż jednego pracodawcy (równoległych tytułów do zasiłku chorobowego), niezdolność do pracy z powodu choroby dotyczyć będzie każdego z tych tytułów, dla których odrębnie wystawiane będzie zwolnienie od pracy (niezdolność do pracy oceniana jest w odniesieniu do konkretnego tytułu ubezpieczenia chorobowego, co oznacza, że w przypadku równoległych tytułów do ubezpieczenia chorobowego niezdolność do pracy – a także skutki jej naruszenia – dotyczą każdego z tych tytułów odrębnie); rozwiązanie to stanowi element szerszej reformy systemu orzecznictwa i kontroli zwolnień lekarskich, której kolejne etapy wejdą w życie z dniem 1 stycznia 2027 r.
– zmiany w zakresie zasad przeprowadzania kontroli wykorzystywania zwolnień lekarskich (prawo do kontrolowania dotyczy zarówno zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby, jak i zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny; doprecyzowano, że kontrolą mogą być obejmowane również osoby po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego; uzyskanie przez kontrolerów uprawnień do legitymowania osoby kontrolowanej w celu ustalenia tożsamości oraz do wstępu do miejsca przeprowadzania kontroli oraz do odbierania informacji od osoby kontrolowanej, jej płatnika składek oraz od lekarza leczącego);
– możliwość zatrudniania przez ZUS pielęgniarek, pielęgniarzy oraz fizjoterapeutów do wydawania orzeczeń w określonych rodzajach spraw – poza lekarzami orzecznikami, orzeczenia w określonych ustawowo rodzajach spraw będą mogły wydawać osoby wykonujące samodzielne zawody medyczne z tytułem specjalisty w dziedzinie fizjoterapii albo pielęgniarstwa, (fizjoterapeuci – w sprawach rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS; pielęgniarki lub pielęgniarze – w sprawach niezdolności do samodzielnej egzystencji);
– zróżnicowanie poziomu kwalifikacji lekarzy orzeczników (poza lekarzami specjalistami na stanowiskach lekarzy orzeczników będą mogli również pracować lekarze odbywający szkolenie specjalizacyjne w określonej dziedzinie medycyny albo posiadający co najmniej pięcioletni okres wykonywania zawodu lekarza; lekarze realizujący zadania związane z nadzorem nad wydawaniem orzeczeń, tj. Naczelny Lekarz Zakładu, zastępca Naczelnego Lekarza Zakładu, główny lekarz orzecznik, zastępca głównego lekarza orzecznika oraz lekarze inspektorzy nadzoru orzecznictwa lekarskiego muszą legitymować się tytułem specjalisty w zakresie jednej z dziedzin medycyny mającej zastosowanie w orzecznictwie lekarskim);
– możliwość zawierania umów o świadczenie usług z lekarzami orzecznikami, pielęgniarkami/ pielęgniarzami, fizjoterapeutami – uelastycznienie form współpracy z kadrą medyczną w ZUS;
- Zmiany, które wchodzą w życie w styczniu 2027 r.
- kolejne reformy organizacji i trybu postępowania orzeczniczego w ZUS, które dopełnią wcześniej wprowadzone zasady dotyczące oceny niezdolności do pracy przy równoległych tytułach ubezpieczenia chorobowego (np. lekarz – na żądanie ubezpieczonego – nie będzie miał obowiązku wystawienia zwolnienia lekarskiego z określonego tytułu, jeżeli praca zarobkowa w ramach określonego tytułu może być wykonywana z uwagi na rodzaj tej pracy, na żądanie ubezpieczonego można nie wystawić zwolnienia od pracy z tego tytułu; w takim przypadku ubezpieczony będzie zobowiązany poinformować płatnika składek (uprawionego do wypłaty zasiłków) o okresie, na który zostało mu wystawione zwolnienie od pracy z innego tytułu);
- ujednolicenie i standaryzacja postępowania orzeczniczego – jednolite regulacje odnosić się będą do zasad i trybu wydawania orzeczeń dla celów ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, innych świadczeń należących do właściwości Zakładu oraz dla celów realizacji zadań zleconych Zakładowi na podstawie innych ustaw;
- ponadto wprowadzono m.in.:
- zasadę jednoosobowego orzekania (z możliwością składu trzyosobowego w sprawach szczególnie skomplikowanych przy ponownym rozpoznaniu);
○ możliwość przeprowadzania badań w formie e‑wizyt;
○ orzeczenia w postaci dokumentu elektronicznego oraz nowe zasady ich doręczania;
○ maksymalny termin wydania orzeczenia (30 dni) oraz możliwość wniesienia ponaglenia;
○ uszczegółowione zasady dostępu ZUS do dokumentacji medycznej;
○ doprecyzowane regulacje dotyczące nadzoru Prezesa Zakładu nad orzecznictwem lekarskim.
Zakres wprowadzanych zmian może prowadzić – z jednej strony – do zwiększenia liczby wystawianych zwolnień lekarskich, wynikającego z doprecyzowania zasad ich wystawiania i funkcjonowania przy równoległych tytułach ubezpieczenia, z drugiej zaś – do nasilonej aktywności kontrolnej ZUS, ukierunkowanej na weryfikację prawidłowości korzystania ze zwolnień lekarskich przez ubezpieczonych.
