Powrót do wszystkich artykułów22 maja 2026 r. mijają dokładnie trzy lata od wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej – instytucji, która w krótkim czasie stała się jednym z najważniejszych narzędzi sukcesyjnych dla polskich przedsiębiorców.
Jeszcze kilka lat temu właściciele firm rodzinnych często stawali przed trudnym wyborem: jak zabezpieczyć majątek, zachować ciągłość biznesu i jednocześnie uniknąć konfliktów spadkowych. Dziś odpowiedzią na wiele z tych wyzwań jest właśnie fundacja rodzinna. W tym miejscu warto zauważyć, iż szacuje się, że firmy rodzinne stanowią od 60% do nawet 70% wszystkich przedsiębiorstw w Polsce i generują blisko połowę krajowego PKB, a także zatrudniają ponad 1,3 miliona osób. Prawidłowo ukształtowana i wykorzystywana fundacja rodzinna jest zatem rozwiązaniem, które potencjalnie może zabezpieczyć stabilny rozwój i bezpieczną sukcesję istotnej części polskiego sektora przedsiębiorstw.
Czym jest fundacja rodzinna?
Przypomnieć można krótko, że fundacja rodzinna to osoba prawna utworzona w celu gromadzenia i pomnażania majątku, zarządzania nim oraz zapewniania świadczeń na rzecz jej beneficjentów, najczęściej członków rodziny fundatora. W praktyce oznacza to możliwość oddzielenia majątku prywatnego od bieżącego zarządzania firmą i stworzenia wielopokoleniowego mechanizmu sukcesji.
Stabilność i długofalowa perspektywa
Największą wartością fundacji rodzinnej wydaje się jej stabilność. Prawidłowo zaprojektowana i wykorzystywana fundacja rodzinna pozwala uniknąć rozdrobnienia majątku po śmierci właściciela firmy, zabezpiecza przedsiębiorstwo przed sporami spadkowymi i umożliwia utrzymanie jednej, długofalowej strategii zarządzania. Dla wielu przedsiębiorców w Polsce jest to pierwszy realny instrument pozwalający na myślenie o firmie w perspektywie kilku pokoleń, a nie jedynie jej bieżącej działalności operacyjnej. Takie myślenie realnie przekłada się zaś na długofalowy rozwój firmy.
Elastyczność i wymiar podatkowy
Fundacja rodzinna daje również dużą elastyczność organizacyjną. Fundator może określić zasady wypłaty świadczeń dla beneficjentów, sposób podejmowania decyzji w fundacji, strukturę organów czy reguły dotyczące kontynuacji biznesu. Statut fundacji, sporządzany w formie aktu notarialnego – staje się swoistą „konstytucją rodziny biznesowej”.
Nie bez znaczenia pozostają także kwestie podatkowe. Konstrukcja fundacji rodzinnej, co do zasady, umożliwia odroczenie opodatkowania do momentu wypłaty świadczeń dla beneficjentów, co w wielu przypadkach pozwala efektywniej planować reinwestowanie kapitału i rozwój przedsiębiorstwa. Jednocześnie fundacja nie jest rozwiązaniem uniwersalnym i nie zawsze się sprawdzi. Wymaga odpowiedniego zaplanowania, właściwego statutu oraz analizy skutków podatkowych i rodzinnych.
Trzy lata praktyki – liczby mówią same za siebie
Po trzech latach funkcjonowania fundacji rodzinnych na rynku polskim widać wyraźnie, że zainteresowanie fundacjami rodzinnymi przerosło pierwotne zakładane prognozy. Według dostępnych danych już tylko do końca 2025 r. zarejestrowano ponad 3.100 fundacji rodzinnych, a drugie tyle wniosków oczekiwało na rozpoznanie przez sąd rejestrowy. Na dzień dzisiejszy liczby te są jeszcze większe.
Warto zauważyć, iż do sądu rejestrowego wpłynęło także kilka tysięcy następczych wniosków zmianowych, co wskazuje, iż struktura fundacji rodzinnych nie jest „sztywna” i podlega weryfikacji rynkowej doprowadzając do konieczności bieżącej modyfikacji zasad ich działania. Zgodnie z aktualnymi informacjami udzielanymi przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim (sąd rejestrowy właściwy dla fundacji rodzinnych) na rozpoznanie wniosku o wpis fundacji do rejestru czeka się aktualnie około 14 miesięcy. Uspokajamy jednak wskazując, że już fundacja rodzinna w organizacji może realnie działać, w tym np. wystąpić o nadanie jej numeru NIP czy REGON.
Wyzwania systemowe
Powyższe pokazuje z jednej strony, że polscy przedsiębiorcy coraz świadomiej podchodzą do sukcesji i ochrony majątku rodzinnego, a z drugiej strony praktyka ujawniła istotne wyzwania systemowe. Rejestracją fundacji rodzinnych zajmuje się aktualnie tylko jeden sąd rejestrowy, co znacznie wydłuża czas procedur (wspomniane powyżej 14 miesięcy). Problemem pozostaje również mocno ograniczona cyfryzacja postępowań związanych z fundacją rodziną i dynamicznie zmieniające się podejście organów podatkowych do niektórych modeli działania fundacji. Rynek mierzy się także z pierwszymi decyzjami o upadłości fundacji rodzinnej, co potwierdza, że struktury te muszą podlegać rygorom biznesowym.
Od nowinki prawnej do filaru polskiej sukcesji
Mimo tych wyzwań fundacja rodzinna bez wątpienia stała się trwałym elementem polskiego krajobrazu prawno-biznesowego. Dla wielu rodzin przedsiębiorców oznacza nie tylko narzędzie ochrony majątku, ale przede wszystkim sposób na uporządkowanie relacji rodzinnych, zabezpieczenie przyszłych pokoleń i zachowanie ciągłości biznesu. Zdecydowanie można stwierdzić, że instytucja ta przeszła drogę od nowinki prawnej do absolutnego filaru polskiej sukcesji.
Sukcesja to więcej niż majątek
Trzecie „urodziny” fundacji rodzinnej to dobry moment, aby zadać sobie pytanie nie tylko o sukcesję majątku, ale również o sukcesję wartości, odpowiedzialności i wizji rozwoju rodzinnego biznesu. Wydaje się bowiem, iż wciąż zbyt wielu fundatorów uważa, że powołanie i zarejestrowanie fundacji kończy proces sukcesji. Prawdziwym wyzwaniem pozostaje zaś odpowiednie przygotowanie psychologiczne i kompetencyjne kolejnych pokoleń do zarządzania majątkiem zgromadzonym w ramach fundacji rodzinnej.
Podsumowanie i materiały do pobrania
Doświadczenie z fundacjami rodzinnymi, którymi zajmujemy się od czasu wprowadzenia tej instytucji na rynek polski wskazuje, że ich rzeczywista wartość i przydatność często zależy od jakości jej przygotowania, dostosowania w statucie założeń jej funkcjonowania do indywidualnych potrzeb konkretnego przedsiębiorcy, a także od bieżącego reagowania na zmiany rynku w Polsce oraz rzeczywistego przygotowania przyszłych pokoleń od odpowiedzialnego zarządzania majątkiem fundacji.
Jesteśmy ciekawi jak sytuacja fundacji rodzinnych na rynku polskim rozwinie się w najbliższych latach, albowiem będzie to okres, w którym nastąpi rzeczywiste przejście od etapu ich tworzenia do etapu ich faktycznego wykorzystania w praktyce.
Więcej praktycznej wiedzy o fundacjach rodzinnych, czyli ich tworzeniu, funkcjonowaniu i wykorzystaniu w sukcesji, znajdą Państwo w naszym bezpłatnym e-booku o fundacjach rodzinnych: https://sp-legal.pl/publikacja/fundacje-rodzinne/
Jeżeli rozważają Państwo założenie fundacji rodzinnej lub chcą zweryfikować, czy dotychczasowa struktura odpowiada Państwa celom sukcesyjnym – zapraszamy do kontaktu z naszym doradcą. Chętnie omówimy indywidualną sytuację i dobierzemy rozwiązanie najlepiej dopasowane do potrzeb Państwa rodziny i biznesu.
Skontaktuj się z doradcą: https://sp-legal.pl/kontakt/
